Paciorkowiec to bakteria, która zazwyczaj naturalnie bytuje w organizmie człowieka. Dzieli się na różne grupy i typy, a w pewnych warunkach zakażenie może prowadzić do rozwoju groźnej infekcji, jak angina, zapalenie płuc czy zapalenie opon mózgowych. Odkryj, czym jest i jakie choroby powoduje. Dowiedz się, jak można zarazić się paciorkowcem i czy da się temu zapobiec.
Czym są paciorkowce?
Paciorkowce (streptokoki) to kuliste bakterie Gram-dodatnie, względnie beztlenowe, występujące w parach lub łańcuszkach. Mogą one bytować w jamie ustnej, gardle, na skórze zdrowego człowieka, nawet jeśli potencjalnie wywołują choroby [1].
Jakie choroby wywołują paciorkowce?
W zależności od typu paciorkowce mogą wywołać m.in. [1]:
- anginę (zapalenie gardła i migdałków),
- zapalenie ucha środkowego,
- zapalenie płuc,
- zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
- płonicę (szkarlatynę),
- różę (ostre zakażenie skóry),
- zapalenie zatok, wsierdzia, stawów, a nawet sepsę.
Rodzaje paciorkowców – które są groźne?
Podział ze względu na rodzaj hemolizy (rozpadu krwinek czerwonych) wyróżnia paciorkowce [1]:
- beta-hemolizujące (całkowita hemoliza),
- alfa-hemolizujące (częściowa hemoliza),
- γ-hemolizujące (brak widocznej hemolizy).
Paciorkowece alfa-hemolizujące (α-hemolizujące)
Paciorkowce alfa-hemolizujące to grupa bakterii, która obejmuje dwa ważne gatunki: Streptococcus pneumoniae (czyli dwoinkę zapalenia płuc, znaną jako pneumokoki) oraz Streptococcus viridans (paciorkowiec zieleniący). Oba te drobnoustroje mogą naturalnie bytować w organizmie, ale w pewnych warunkach są też zdolne do wywoływania groźnych chorób [2].
Streptococcus pneumoniae (pneumokoki)
Pneumokoki występują wyłącznie u ludzi, a ich naturalnym siedliskiem jest nosogardziel. U wielu zdrowych osób nie wywołują objawów – prowadzą jedynie do tzw. nosicielstwa, Mogą też prowadzić do zakażeń nieinwazyjnych takich jak zapalenie ucha środkowego czy zapalenie zatok oraz groźnych zakażeń inwazyjnych, jak bakteriemia, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych czy płuc [2].
Streptococcus viridans
Ta grupa paciorkowców obejmuje wiele różnych szczepów, które naturalnie występują w jamie ustnej. Choć zazwyczaj nie są groźne, w pewnych sytuacjach mogą być źródłem powikłań [2]:
- przyczyniają się do rozwoju próchnicy zębów,
- mogą wywoływać zakażenia przyzębia i tkanek okołozębowych,
- powodują ryzyko zapalenie wsierdzia.
Streptokoki beta-hemolizujące (β-hemolizujące)
Głównym przedstawicielem tej grupy jest Streptococcus pyogenes. Mogą one kolonizować gardło, pochwę, odbytnicę oraz niektóre obszary skóry. Paciorkowce beta-hemolizujące, ze względu na właściwości serologiczne antygenów grupowych ściany komórkowej, zostały podzielone na grupy, np. A, B, C, F [1].
Streptococcus pyogenes (grupa A)
Streptococcus pyogenes to jedna z najczęstszych przyczyn bakteryjnego zapalenia gardła i migdałków (tzw. anginy paciorkowcowej), zarówno u dzieci, jak i dorosłych. Bakteria ta odpowiada również za rozwój płonicy (szkarlatyny) oraz róży – ostrego zapalenia skóry i tkanki podskórnej.
Paciorkowiec grupy A może prowadzić do ciężkich zakażeń, takich jak ropne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, sepsa, martwicze zapalenie powięzi czy paciorkowcowy zespół wstrząsu toksycznego [2, 3].
Streptococcus agalactiae – paciorkowiec grupy B
Paciorkowiec grupy B, Streptococcus agalactiae, najczęściej bytuje w drogach rodnych i przewodzie pokarmowym. Choć może nie powodować objawów, w niektórych sytuacjach wywołuje groźne zakażenia. Dotyczy to szczególnie noworodków, niemowląt oraz kobiet w ciąży. U dorosłych osób zakażenia wywołane przez ten drobnoustrój zdarzają się rzadziej, ale również są możliwe [2].
Jak można się zarazić paciorkowcem? Przyczyny infekcji
Paciorkowce rozprzestrzeniają się głównie drogą kropelkową albo przez bezpośredni kontakt z nosicielem lub osobą chorą. Teoretycznie możliwe, choć bardzo mało prawdopodobne, jest przekazanie zakażenia przez przedmioty. Osoba chora może zarażać przez mniej więcej 24 godziny od rozpoczęcia skutecznej antybiotykoterapii. Okres wylęgania się choroby, w zależności od patogenu, może wynieść od 1 do 6 dni [1,3].
Bakterie paciorkowca w ciąży – zagrożenia dla noworodka
U około 20% kobiet ciężarnych w Polsce stwierdza się nosicielstwo paciorkowca grupy B. Bakterie te mogą zostać przekazane dziecku w czasie porodu – zwłaszcza po pęknięciu pęcherza płodowego. To tzw. zakażenie wertykalne, czyli przenoszone z matki na dziecko.
Największym zagrożeniem są tzw. wczesne zakażenia noworodków, które pojawiają się w ciągu pierwszych godzin lub dni po porodzie [1,2].
Jak sprawdzić, czy doszło do zakażenia?
Kliniczne podejrzenie zakażenia bakteryjnego musi być potwierdzone za pomocą badania mikrobiologicznego. Zazwyczaj wykonuje się szybkie testy na obecność bakterii (szczególnie przy podejrzeniu Streptococcus pyogenes) lub posiew wymazu. [4] U kobiet w ciąży wykonuje się badania przesiewowe w kierunku nosicielstwa GBS. [1]
Leczenie zakażeń paciorkowcami
Odpowiedź na to, jak wyleczyć infekcję paciorkowcem, jest w zasadzie jedna – leczenie zakażeń polega głównie na antybiotykoterapii. Najczęściej stosuje się penicyliny, ponieważ większość paciorkowców jest na nie wrażliwa. W cięższych lub inwazyjnych zakażeniach do leczenia dołącza się inne antybiotyki, np. klindamycynę. W przypadku Streptococcus pneumoniae wybór leku zależy od oporności szczepu [1].
Zapobieganie zakażeniu paciorkowcami
Zapobieganie zakażeniom paciorkowcowym obejmuje zarówno metody swoiste, jak i nieswoiste.
Wśród metod swoistych najważniejsze jest szczepienie przeciwko Streptococcus pneumoniae, szczególnie zalecane osobom z grup ryzyka – dzieciom, osobom starszym oraz przewlekle chorym. Drugą metodą swoistą jest profilaktyka antybiotykowa u kobiet w ciąży, które są nosicielkami paciorkowców grupy B (Streptococcus agalactiae).
Metody nieswoiste obejmują działania organizacyjne i sanitarne. W przypadku inwazyjnych zakażeń wywołanych przez paciorkowce grupy A konieczne jest wdrożenie izolacji osoby chorej oraz przestrzeganie reżimu sanitarnego, zwłaszcza w warunkach szpitalnych. Z kolei na oddziałach noworodkowych, na których zakażenia paciorkowcami grupy B mogą się łatwo szerzyć, ważna jest śródporodowa profilaktyka antybiotykowa u kobiet ciężarnych, higiena rąk personelu medycznego oraz rygorystyczne przestrzeganie procedur sanitarno-epidemiologicznych [1].
Artykuł na zlecenie marki Chlorchinaldin
Źródła:
[1] Zakażenia paciorkowcowe – informacje ogólne, Medycyna Praktyczna, Interna – Mały Podręcznik: https://www.mp.pl/interna/chapter/B01.XI.D.6.4. [Dostęp online: 10.07.2025] [2] Wiercińska M., Paciorkowiec – czym jest i jakie choroby wywołuje?, Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/choroby/zakazenia-bakteryjne/322942,paciorkowiec-czym-jest-i-jakie-choroby-wywoluje [Dostęp online: 10.07.2025] [3] Szenborn L., Sawiec P., Mrukowicz J., Ostre zapalenie gardła i migdałków (angina), Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.3.3. [Dostęp online: 10.07.2025]
